Fryske wyn
U leest nu het onafhankelijke advies van Atelier Fryslân over de plaatsingsmogelijkheden van een nieuwe generatie windturbines in het Friese landschap. De provincie Fryslân staat aan de vooravond van een belangrijke ruimtelijke opgave. Van verschillende kanten wordt aangegeven dat de inpassing van de nieuwe generatie windturbines van 80, 100 en 120 meter masthoogte, nader onderzocht moet worden. Enerzijds zijn er de verschillende overheden die windenergie zien als duurzame vorm van energiewinning, anderzijds zijn er concrete vragen van boeren en grondeigenaren die windenergie als een duurzame inkomstenbron zien. Daarnaast is ook de aandacht voor ruimtelijke kwaliteit gegroeid. In het streekplan Fryslân 2007 ‘Om de kwaliteit fan de romte' is de ruimtelijke kwaliteit zelfs de leidraad: ‘Het landschap en de ruimte vormen hèt kapitaalgoed van Fryslân, nu en in de toekomst. Het werken aan een economisch sterk en tegelijkertijd mooi Fryslân is daarom ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid'.
De provincie heeft Atelier Fryslân gevraagd om vanuit het oogpunt van ruimtelijke kwaliteit een inspirerend advies uit te brengen, waarbij de volgende vragen centraal staan:
-waar in Fryslân is ruimte voor de nieuwe generatie windturbines met een masthoogte van 80 tot 120 meter;
-wat voor soort opstellingen zijn daarbij wenselijk;
-onder welke voorwaarden kan plaatsing van deze turbines vorm krijgen;
-waar kan dit absoluut niet;
-hoe kan de verhouding tussen het saneren, het eventueel opschalen en het plaatsen van turbines er uitzien?
Voor de beantwoording van deze complexe vragen heeft Atelier Fryslân samenwerking gezocht met Veenenbos en Bosch landschapsarchitecten uit Arnhem. Dit bureau heeft in het verleden voor verschillende instanties studies verricht naar de ruimtelijke kwaliteit van windenergie. In het proces van visievorming voor Fryske Wyn is twee keer vruchtbaar overleg geweest met een klankbordgroep bestaande uit vertegenwoordigers van belangengroepen op het gebied van windenergie in Fryslân.
Versterken van de ruimtelijke kwaliteit met windturbines
Centraal uitgangspunt bij het opstellen van het advies is de grondhouding dat windturbines een verrijking van het Friese landschap kunnen zijn; ze kunnen bijdragen aan versterking van de ruimtelijke kwaliteit. Voorwaarde daarbij is dat situering van de turbines plaats moet vinden op een wijze die past bij het karakter van een gebied, zodanig dat het de verschillen tussen de verschillende landschapstypes benadrukt en versterkt.
Dit is een omslag in het denken ten opzichte van het huidige ‘liever niet, maar als het dan toch moet...'- denken in Fryslân. Deze houding van ‘het beperken van de schade' heeft juist paradoxaal genoeg geleid tot een verrommeling van het Friese landschap. Te vaak worden nog eenzame windturbines geplaatst op overhoeken van bedrijventerreinen of in willekeurige korte lijnopstellingen langs snelwegen of kanalen, waardoor uiteindelijk een vervaging en vergrijzing optreedt in het kleurrijke palet van het Friese landschap. Daarom is dit een pleidooi voor een andere aanpak: ‘doe het goed in plaats van niet slecht'.
Hoofdpunten van het advies
De essentie van het advies, zoals dat verderop in dit rapport wordt toegelicht, is drieledig:
1. Houdt delen van de provincie vrij. Kies voor een selectiever en ruimtelijk meer uitgesproken beeld als het gaat om de plaatsing van windturbines.
2. Kies voor karakteristieke opstellingen. In plaats van een grote hoeveelheid min of meer identieke opstellingen wordt gepleit voor enkele sterk van elkaar verschillende opstellingen die de verschillende landschapstypen versterken in plaats van nivelleren.
3. Organiseer vervanging. Het wensbeeld op basis van ruimtelijke kwaliteit is alleen te bereiken als bestaande turbines in fases gesaneerd worden. Momenteel staan er meer dan 300 windturbines in de provincie. Deze turbines kenmerken zich door grote verschillen in vorm en hoogte. Een vervangings- en saneringsstrategie als vervolg op het huidige saneringsbeleid, zal een belangrijk onderdeel moeten zijn van het komende beleid. In de praktijk kan dan meer vermogen worden gerealiseerd met minder windturbines.
Rapport Atelier Rijksbouwmeester (Windmolen hebben landschappelijk verhaal nodig)PDF